कोपरगाव :- नवरात्रोत्सव आणि गणेशोत्सवाच्या काळात विविध सार्वजनिक मंडळांकडून भुतांचे, रक्तपाताचे तसेच भयावह दृश्ये आणि मोठ्या आवाजांचा वापर असलेले देखावे सादर केले जातात. मनोरंजनाच्या उद्देशाने उभारण्यात येणारे हे देखावे काही लहान मुले, संवेदनशील व्यक्ती आणि हृदयविकार असलेल्या नागरिकांसाठी त्रासदायक ठरू शकतात. त्यामुळे देखाव्यांचे आयोजन करताना नागरिकांच्या मानसिक आरोग्याचा, शारीरिक सुरक्षिततेचा आणि सार्वजनिक हिताचा विचार करावा, असे आवाहन महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीच्या वतीने करण्यात येत आहे.
अचानक समोर येणारी भयावह दृश्ये, मोठ्या आवाजातील ध्वनी, अंधार आणि डोळ्यांना त्रासदायक ठरणारे चमकणारे दिवे यांमुळे काही व्यक्तींना तीव्र भीती, घबराट, धडधड किंवा मानसिक अस्वस्थता जाणवू शकते. विशेषतः लहान मुलांच्या मनावर अशा अनुभवांचा परिणाम होण्याची शक्यता लक्षात घेऊन पालकांनी आणि आयोजकांनी आवश्यक खबरदारी घ्यावी.
देखाव्याच्या प्रवेशद्वारावर सूचनाफलक लावणे आवश्यक
भयावह देखावा काल्पनिक असल्याची स्पष्ट सूचना प्रवेशद्वारावर लावावी. लहान मुले, गर्भवती महिला, हृदयविकार असलेल्या व्यक्ती तसेच अशा दृश्यांमुळे अस्वस्थता जाणवण्याची शक्यता असलेल्या नागरिकांनी विशेष काळजी घ्यावी, असे आवाहन करणारा फलक असावा. देखाव्यातून बाहेर पडण्यासाठी स्वतंत्र आणि सुरक्षित मार्ग उपलब्ध करून द्यावा. गर्दीचे योग्य व्यवस्थापन करावे आणि आपत्कालीन परिस्थितीत मदत करण्यासाठी स्वयंसेवकांची व्यवस्था ठेवावी. तसेच ध्वनिप्रदूषणासंबंधी नियमांचे पालन करून ध्वनीची तीव्रता मर्यादित ठेवावी. अचानक मोठे आवाज, अतितीव्र प्रकाश आणि नागरिकांना अनावश्यक मानसिक धक्का बसू शकेल अशा बाबी टाळाव्यात. देखावा पाहताना कोणाला अस्वस्थ वाटल्यास त्यांना तातडीने सुरक्षित ठिकाणी जाण्यास मदत करावी.
भयावह देखाव्यांऐवजी प्रबोधनात्मक देखाव्यांना प्राधान्य द्यावे
सण हे केवळ मनोरंजनाचे माध्यम नसून समाजप्रबोधनाची मोठी संधी आहे. त्यामुळे सार्वजनिक मंडळांनी छत्रपती शिवाजी महाराजांचे गडकिल्ले, महाराष्ट्राचा गौरवशाली इतिहास, वैज्ञानिक दृष्टिकोन, अंधश्रद्धा निर्मूलन, अवयवदान, नेत्रदान, देहदान, बालविवाह प्रतिबंध, स्त्रीशिक्षण आणि पर्यावरण संवर्धन यांसारख्या विषयांवर देखावे सादर करावेत. अशा उपक्रमांमुळे नागरिकांचे मनोरंजन होण्याबरोबरच समाजाला उपयुक्त संदेशही मिळू शकतो.
अंधश्रद्धेच्या नावाखाली कायद्याचे उल्लंघन झाल्यास कारवाई शक्य
महाराष्ट्रात जादूटोणा आणि अमानवी, अनिष्ट प्रथांच्या विरोधात कायदा अस्तित्वात आहे. मात्र, केवळ भुतांचा देखावा सादर केला म्हणून आपोआप गुन्हा ठरत नाही. संबंधित देखाव्यात कायद्याने प्रतिबंधित कृती, जादूटोण्याच्या नावाखाली फसवणूक किंवा इतर बेकायदेशीर प्रकार आढळल्यास वस्तुस्थिती आणि लागू कायद्यांनुसार कारवाई होऊ शकते. अशा प्रकरणांत नागरिकांनी संबंधित पोलीस प्रशासनाच्या निदर्शनास बाब आणून द्यावी.
सण-उत्सवांमध्ये कोणाच्याही भावना दुखावण्याचा किंवा कोणत्याही मंडळाला विरोध करण्याचा हेतू नसून, उत्सव सुरक्षित, आनंददायी आणि समाजप्रबोधन करणारे व्हावेत, हा या आवाहनामागील उद्देश आहे. आयोजकांनी सामाजिक जबाबदारीचे भान ठेवून नागरिकांच्या सुरक्षिततेला प्राधान्य द्यावे आणि अंधश्रद्धेपेक्षा वैज्ञानिक दृष्टिकोनाला प्रोत्साहन द्यावे, असे आवाहन महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीच्या वतीने करण्यात आले आहे.
— डॉ. अशोक गावित्रे
महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती, कोपरगाव तालुका
